شرکت مهندسی ایمن آب زیست
طراح و مجری سیستم های تصفیه آب و تصفیه فاضلاب
02632719530

تعیین دبی آب
یکی از کارهائی که لازم می شود  کارشناسان در جریان بازدید و معاینه آب و اراضی در برخی از پرونده ها انجام دهند تعیین دبی آب منبع آبی در پرونده مربوطه است . در این مطلب سعی شده روشهای  ابتدائی و صحرائی تعیین دبی  به زبان ساده و کاربردی بیان گردد .
تعریف دبی
 به مقدار آبی که در یک ثانیه از یک منبع آب (چاه، چشمه، قنات، رودخانه، کانال و غیره) جریان پیدا می کند  دبی   یا آبده   می گویند  و  واحد  آن   برای  منابع   آب کشاورزی معمولا  لیتر  در  ثانیه  است  . 
روش های اندازه گیری دبی جریان آب :
الف) روش وزنی : در این روش مقدار یک منبع آب در زمان معین اندازه گیری می شود. ظرف خالی با وزن معین ( p1 ) را در زیر جریان آب قرار داده و مدت زمان پر شدن را ( برحسب ثانیه )  مشخص می کنیم . ظرف پر  آب را وزن کرده  (p2 ) و   وزن ظرف خالی را از آن کم می کنیم  تا  وزن  آب  ریخته شده  درون  ظرف (p2-p1 )  بدست  آید  .  دبی  آب   برابر  است با  وزن  آب   تقسیم  بر   زمان  
(   Q = p2-p1 : t ) چون وزن مخصوص آب ۱ است هر کیلوگرم  وزن آب یک لیتر است و  دبی بر حسب لیتر در ثانیه بدست می آید  .  مثال : اگر وزن ظرف خالی ۵ کیلوگرم و  وزن ظرف ۶۵ کیلوگرم و در مدت ۱۰ ثانیه پر شده باشد دبی آب
( Q= 65 - 5  : 10  = 6 ) شش لیتر درثانیه خواهد بود .
 ب) روش حجمی :
در این روش مدت زمانی که طول میکشد تا  یک ظرف با حجم معین ( مثلا یک بشکه ۲۲۰ لیتری )از آب  پر شود بر حسب ثانیه  ( t  ) مشخص میکنیم  .  حجم آب ( V )  بر حسب لیتر است . دبی آب از تقسیم حجم بر زمان  ( Q= V : t ) بدست می آید . مثال  :  اگر یک بشکه ۲۲۰ لیتری در مدت ۲۲ ثانیه پر شود  دبی آب 
 (  Q= ۲۲۰  :  ۲۲  =   ۱۰     )  ده لیتر  در  ثانیه خواهد بود
ج ) روش جسم شناور :
دبی  آب (Q ) از حاصلضرب سرعت آب ( V ) در سطح مقطع ( S ) به دست می آید 
( Q = V × S )و  لذا باید سرعت متوسط آب در کانال و سطح مقطع جریان آب در کانال را تعیین کرد
تعیین سرعت:برای تعیین سرعت آب دو نقطه را در مسیر آب به طول  معین  که  مستقیم و عاری از علف و موانع باشد انتخاب می کنیم و جسمی را که حتی المقدور اثر باد در آن کمتر باشد  ( مثلا یک تکه چوب ) در ابتدای مسیر انتخاب شده  انداخته و  زمانی را که جسم شناور به انتهای مسیر  برسد را  اندازه می گیریم.   سرعت  سطحی آب  برابر  است  با مسافت  طی  شده   تقسیم  بر   زمان   بر   حسب   ثانیه   یعنی    (  V = l / t  )
مثال :  اگر جسم شناور یک مسیر  ۲۰متری را در ۴۰ ثانیه طی کرده باشد سرعت سطحی آب ۵/۰متر در ثانیه است ( ۲۰ تقسیم بر ۴۰  مساوی با ۵/۰ )
توضیح:سرعت جریان آب در دو طرف نهر کمتر و در وسط بیشتر است.  سرعت آب در اعماق مختلف نهر متفاوت است که بیشترین سرعت در سطح آب و کمترین آن در عمق نزدیک به کف کانال است. لذا برای محاسبه سرعت، سرعت متوسط را اندازه گیری می کنند .  برای  تعیین  سرعت  متوسط  َ،  سرعت   سطحی   را  در   ضریبی که  معمولا  ۸/۰  است   ضرب  میکنند   .  در مثال فوق  سرعت متوسط  5/۰      ضربدر  ۸/۰  مساوی با ۴/۰  متر در ثانیه  و یا ۴۰ سانتیمتر در ثانیه   است .
تعیین سطح مقطع:برای محاسبه سطح مقطع  اگر چنانچه مقطع نهر  مثل  کانالهای بتونی  و  امثال آن دست ساز و دارای شکل هندسی منظم ( ذوزنقه ای ، مستطیل ، نیم دایره، مثلثی) باشد از قواعد هندسی استفاده می شود. در مواردی که سطح مقطع نهر  یا جوی آب شکل هندسی غیرمنظم داشته باشد در این صورت سطح مقطع آب ازحاصلضرب عمق متوسط آب  ضربدر عرض جریان بدست می آید .
برای اندازه گیری عمق متوسط آب در کانال های طبیعی با سطح مقطع غیرهندسی  مقطعی از یک جوی آب با جریان نسبتاً ملایمی انتخاب می کنیم. خط کش را در کف نهر قرار داده به طوری که صفر خط کش در کف واقع شود سپس در فواصل مختلف عمق آب را اندازه گرفته و معدل را پیدا می کنیم. از ضرب عمق متوسط در عرض جریان، سطح مقطع جریان (s) بدست می آید.
مثال:اگر  عمق  در شش نقطه به ترتیب ۱۰ و۱۴ و۲۱و ۲۷و  ۱۳و ۵ سانتیمتر باشد عمق متوسط  ۱۵سانتیمتر خواهد بود .
( ۱۵=۹۰:۶=۱۰ ۱۴ ۲۱ ۲۷ ۱۳ ۵و   اگر  عرض جریان آب در جوی ۶۰ سانتیمتر باشد لذا سطح مقطح ۹۰۰ سانتیمتر مربع خواهد بود ( ۱۵ ضربدر ۶۰ مساوی با ۹۰۰)
 اکنون با معلوم شدن سرعت  و سطح مقطع و تعیین حاصل ضرب این دو  در  یکدیگر  دبی آب به دست می آید .در مثال فوق :
سرعت ۴۰ سانتیمتر در ثانیه و سطح مقطع ۹۰۰ سانتیمترمربع است لذا دبی آب ۳۶۰۰۰ سانتیمتر مکعب در ثانیه و یا ۳۶ لیتر در ثانیه خواهد بود .
لازم به ذکر است که روشهای دیگری برای تعیین دبی وجود دارد که نیاز به ابزار خاص دارد مثل:مولینه،پارشال فلوم.سرریز و...

مطالب دیگر اخبار و مقالات محیط زیستی
آلودگی آب شرب و اهمیت تصفیه آبفاضلابفناوری نانوآب شیرین کن roکلر زنی آب آشامیدنی

دفتر کرج: چهارراه هفت تیر ، بلوار دانش آموز ، بلوار علامه جعفری ، جنب قنادی پامچال ، پلاک 45 ، طبقه اول و طبقه دوم .

تلفن: 02632719530       همراه: 09124637566      کدپستی: 3133833115       تلفکس: 32719530 (026)